معرفی یک شخصیت ادبی « برگ اول »

  

بَدر شاکر السّیّاب ، نامی ترین بنیانگذار شعر نو عرب و آغازگر جنبش شعر آزاد در 1947 . در 1926 در روستای جَیکور از توابع بصره در جنوب عراق متولد شد . آموزش ابتدایی را در 1938 به پایان برد و تا 1942 دوره متوسطه را در بصره سپری کرد و سپس در 1943 برای ادامه تحصیل به بغداد رفت . در دانشسرای عالی بغداد نخست رشته ادبیات عرب و سپس ادبیات انگلیسی را بر گزید . هم زمان به فعالیت سیاسی پرداخت و پس از مطالعاتی چند در زمینه مارکسیسم به عضویت حزب کمونیست عراق در آمد . اما در اواخر دهه پنجاه میلادی از این حزب کناره گرفت و به گرایشهای ملی دل بست . پس از اتمام آموزش عالی در 1948 و از نخستین استخدام رسمی تا آخرین شغل دولتی او ، بارها و بارها به علت فعالیت سیاسی در آن دوره پر التهاب و پر تحول از تاریخ سیاسی عراق به زندان افتاد یا آواره و یا از کار برکنار شد . از 1960 به بعد دچار بیماری فلج خزنده شد و با وجود معالجات ممتد در بغداد و بیروت و پاریس و لندن ، سرانجام در 24/ 12/ 1964 در سی و هشت سالگی و در غربت در گذشت . او را بزرگترین شاعر در میان بنیانگذاران شعر امروز عرب دانسته اند و تا کنون صدها پژوهش و رساله و کتاب درباره جایگاه و شعر او نوشته و تألیف شده است . در ادب عربی و ادبیات انگلیسی تتبّعاتی عمیق داشت و پس از تأثرات نخستین از بایرون و شلی و کیتس و وردزورث و استیون اسپندر و روپرت بروک ، از الیوت و ایدیث سیت ول تأثیری خاص پذیرفت. دفترهای شعر او عبارتند از :گلهای پژمرده ( 1947)؛ افسانه ها ( 1950 ) ؛ روسپی کور ( 1954 ) ؛ اسلحه و کودکان ( 1955 ) ؛ گورکن ( 1960 ) ؛ سرود باران ( 1960 ) ؛ معبد مغروق ( 1962 ) ؛ خانه بردگان ( 1963 ) ؛ پنجره های درخت چلبی ( 1964 ) ؛ اقبال ( 1965 ) . نیز اشعار نشر نایافته بسیاری داشت که بخش مهمی از آنها به شیوه کهن بود و پس از در گذشت او در پنج دفتر منتشر شد .

 

المَوت في الشّوارع ِ ،                                         مرگ است در خیابانها ،

و العُقمُ في المَزارع ِ ،                                         سترونی در کشتگاهها ،

و کُلَّ ما نُحِبّهُ یَمُوت .                                         هر چه دوسش داریم می میرد .

الماءُ قَیَّدُوهُ في البُیوت .                                      آب را در خانه ها به بند کشیدند .

و اَلهَثَ الجَداوِلَ الجَفاف .                                    خشکسالی جویباران را له له زنان دارد

هُمُ التَّتارُ اَقبَلُوا ، فَفِي المَدی رُعاف ،                      تتران آمده اند ، در افق خون ریزی است                    

و شَمسُنا دَمٌ ، و زادُنا دمٌ علی الصِّحاف .                آفتاب ما خون گشت، توشه ما خون دردیسه.  

                                                                                        مهدی نیازی                  

                                                                                                          

« شعر آزاد عربی »

شعر آزاد عربی نقطه عطفی در شعر عربی به شمار می آید که در گذشته نظیر آن را ندیده است ، یعنی نه تنها در سطح مضمون بلکه در سطح شکل نیز دچار تغییر گشته است . این چیزی است که شعر رمانتیک عربی ، زمینه ساز آن بوده است . از پیشگامان شعر آزاد که از پایان دهه چهل تا پایان دهه پنجاه یعنی یک دهه ، به شکل گیری این جریان شعری پرداخته اند می توان به عنوان مثال نازک الملائکه با دیوان « شظایا و رماد » {شراره ها و خاکستر } در 1949 و سیّب با « أساطیر »  در 1950 و بلند الحیدری « أغانی المدینة المتیة » { سرود های شهر مرده } در 1951 و بیاتی « أباریق مهشّمه » { جامهای شکسته } در 1955 و صلاح عبد الصّبور « الناس فی البلادی » در 1956 و خلیل حاوی « نهر الرماد » { رودخانه خاکستر } در 1957 و یوسف الخال « البئر المهجورة » { چاه متروک } در 1958 و أدونیس « أوراق فی الریح » { برگهای در باد }در همین سال و حجازی « مدینة بلاقلب » { شهر بی دل } را در 1958 منتشر کردند ، اشاره کرد .  

                                                                                           مهدی نیازی