پژوهش های برگذیده در حوزه ادبیات تطبیقی ( برگ اول )

مقایسه سبک باروک و سبک هندی*        نویسنده دکتر محمد بهنام فر دانشیار دانشگاه بیرجند 

چکیده

     برخی از محققان ، مکتب باروک و سبک هندی را بر یکدیگر منطبق دانسته اند  .  در این مقاله ضمن معرفی مکتب باروک و بررسی وجوه اشتراک  و افتراق این دو مکتب ،  نتیجه گرفته شده است  که مکتب باروک و هندی که در شرایط خاص  و  متفاوت  در دو  گوشه عالم پدید آمده اند و  تصادفا تقارن زمانی نیز دارند ، صرفا به خاطر پاره ای مشابهت های صوری و براساس یک بررسی سطحی از طرف خاورشناسان اروپایی بر یکدیگر منطبق شده اند وحال آنکه وقتی این شباهت ها بررسی گردد درمی یابیم که در ریشه و ماهیت باهم تفاوت بسیار دارند  و  از دو فرهنگ جداگانه نشأت گرفته اند  و تأثیر و تأثر آنها از یکدیگر نیز روشن و مشخص نیست .  

واژه های کلیدی : سبک باروک ، سبک هندی ، ادبیات تطبیقی .

* مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد ، شماره ۱۴۱ - تابستان ۱۳۸۲: ۵۱ - ۶۳.

ادامه نوشته

جرقه های شعر معاصر عرب

شعر معاصر عرب ، همچون دیگر شاخه های ادب این زبان در دوران جدید تدریجا و به کندی شکل گرفت . این شعر نتیجه درگیری میان ارزشهای قرون وسطایی ِ که تا پایان قرن هیجدهم بر جهان عرب حکمفرما بود ـ و ارزشهای فرهنگی تازه ای بود که ملت عرب از اروپای جدید ـ پس از برخورد با اروپا ، در نتیجه حمله فرانسه به مصر ـ به دست آورده بود . و بی هیچ گمان داستان این برخورد ، برای خواننده عرب زبان شناخته است . کافی است به این نکته اشاره شود که در همان هنگام که مبلغان اروپایی و آمریکایی آیین مسیح ، اندیشه اروپایی را در لبنان نشر می دادند ، فکر اروپایی به مصر نیز داخل شد . در میان دسته های جوانان عرب که در گروهای آموزشی ، برای فرا گرفتن اسرار صنایع جدید ، به اروپا فرستاده می شدند ، بعضی با گذشت زمان تا حدی از این ارزشهای فرهنگی و فکری متأثر شدند . با این همه ، اقتباس شیوه های ادبی اروپا هنگامی آغاز شد که زمان درازی از اخذ صنایع اروپایی و حتی اخذ شیوه های تفکر اروپایی گذشته بود .  

                                                                برگرفته از ترجمه دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی

                                                                از مقاله دکتر مصطفی بدوی بر کتاب برگزیده شعر

                                                                معاصر عرب .  

معرفی یک شخصیت ادبی « برگ اول »

  

بَدر شاکر السّیّاب ، نامی ترین بنیانگذار شعر نو عرب و آغازگر جنبش شعر آزاد در 1947 . در 1926 در روستای جَیکور از توابع بصره در جنوب عراق متولد شد . آموزش ابتدایی را در 1938 به پایان برد و تا 1942 دوره متوسطه را در بصره سپری کرد و سپس در 1943 برای ادامه تحصیل به بغداد رفت . در دانشسرای عالی بغداد نخست رشته ادبیات عرب و سپس ادبیات انگلیسی را بر گزید . هم زمان به فعالیت سیاسی پرداخت و پس از مطالعاتی چند در زمینه مارکسیسم به عضویت حزب کمونیست عراق در آمد . اما در اواخر دهه پنجاه میلادی از این حزب کناره گرفت و به گرایشهای ملی دل بست . پس از اتمام آموزش عالی در 1948 و از نخستین استخدام رسمی تا آخرین شغل دولتی او ، بارها و بارها به علت فعالیت سیاسی در آن دوره پر التهاب و پر تحول از تاریخ سیاسی عراق به زندان افتاد یا آواره و یا از کار برکنار شد . از 1960 به بعد دچار بیماری فلج خزنده شد و با وجود معالجات ممتد در بغداد و بیروت و پاریس و لندن ، سرانجام در 24/ 12/ 1964 در سی و هشت سالگی و در غربت در گذشت . او را بزرگترین شاعر در میان بنیانگذاران شعر امروز عرب دانسته اند و تا کنون صدها پژوهش و رساله و کتاب درباره جایگاه و شعر او نوشته و تألیف شده است . در ادب عربی و ادبیات انگلیسی تتبّعاتی عمیق داشت و پس از تأثرات نخستین از بایرون و شلی و کیتس و وردزورث و استیون اسپندر و روپرت بروک ، از الیوت و ایدیث سیت ول تأثیری خاص پذیرفت. دفترهای شعر او عبارتند از :گلهای پژمرده ( 1947)؛ افسانه ها ( 1950 ) ؛ روسپی کور ( 1954 ) ؛ اسلحه و کودکان ( 1955 ) ؛ گورکن ( 1960 ) ؛ سرود باران ( 1960 ) ؛ معبد مغروق ( 1962 ) ؛ خانه بردگان ( 1963 ) ؛ پنجره های درخت چلبی ( 1964 ) ؛ اقبال ( 1965 ) . نیز اشعار نشر نایافته بسیاری داشت که بخش مهمی از آنها به شیوه کهن بود و پس از در گذشت او در پنج دفتر منتشر شد .

 

المَوت في الشّوارع ِ ،                                         مرگ است در خیابانها ،

و العُقمُ في المَزارع ِ ،                                         سترونی در کشتگاهها ،

و کُلَّ ما نُحِبّهُ یَمُوت .                                         هر چه دوسش داریم می میرد .

الماءُ قَیَّدُوهُ في البُیوت .                                      آب را در خانه ها به بند کشیدند .

و اَلهَثَ الجَداوِلَ الجَفاف .                                    خشکسالی جویباران را له له زنان دارد

هُمُ التَّتارُ اَقبَلُوا ، فَفِي المَدی رُعاف ،                      تتران آمده اند ، در افق خون ریزی است                    

و شَمسُنا دَمٌ ، و زادُنا دمٌ علی الصِّحاف .                آفتاب ما خون گشت، توشه ما خون دردیسه.  

                                                                                        مهدی نیازی                  

                                                                                                          

« شعر آزاد عربی »

شعر آزاد عربی نقطه عطفی در شعر عربی به شمار می آید که در گذشته نظیر آن را ندیده است ، یعنی نه تنها در سطح مضمون بلکه در سطح شکل نیز دچار تغییر گشته است . این چیزی است که شعر رمانتیک عربی ، زمینه ساز آن بوده است . از پیشگامان شعر آزاد که از پایان دهه چهل تا پایان دهه پنجاه یعنی یک دهه ، به شکل گیری این جریان شعری پرداخته اند می توان به عنوان مثال نازک الملائکه با دیوان « شظایا و رماد » {شراره ها و خاکستر } در 1949 و سیّب با « أساطیر »  در 1950 و بلند الحیدری « أغانی المدینة المتیة » { سرود های شهر مرده } در 1951 و بیاتی « أباریق مهشّمه » { جامهای شکسته } در 1955 و صلاح عبد الصّبور « الناس فی البلادی » در 1956 و خلیل حاوی « نهر الرماد » { رودخانه خاکستر } در 1957 و یوسف الخال « البئر المهجورة » { چاه متروک } در 1958 و أدونیس « أوراق فی الریح » { برگهای در باد }در همین سال و حجازی « مدینة بلاقلب » { شهر بی دل } را در 1958 منتشر کردند ، اشاره کرد .  

                                                                                           مهدی نیازی